085-1303558   (ma-vr bereikbaar: 9:00 - 20:00)
×
Registreren of inloggen

Om een afspraak te kunnen maken of een bericht te versturen, moet je je eerst registreren. Registreren kost slechts 2 minuten!

REGISTREREN
INLOGGEN
×
Inloggen
×
Verificatiemail ontvangen

Je bent een stap dichter bij betere schoolcijfers! We hebben een mail gestuurd zodat je je account kunt activeren. Heb je geen mail in je inbox en ook niet in spam? Rechtsonder staan we graag direct voor je klaar!

×
Registreren

Registreer en boek direct de bijlesdocent die bij jou past!

Wil je bijles geven? Start aanmeldprocedure docent
×
Gefeliciteerd,

Leuk, je eerste bijlesverzoek! reageert doorgaans binnen 24 uur op je verzoek en zodra de docent bevestigd heeft, krijg je hierover bericht via de mail. Mocht je een vraag hebben, dan kan je altijd persoonlijk contact met ons teams opnemen!

Het periodiek systeem

Het periodiek systeem der elementen, kortweg het periodiek systeem, is een overzicht van alle chemische elementen waarvan wij het bestaan kennen. Chemische elementen zijn de bouwstenen van alle chemische stoffen en materialen die er bestaan. De elementen staan gerangschikt op atoomnummer, die gelijk is aan het aantal protonen in de atoomkern. Het eerste element is waterstof (H). De opzet van het periodiek systeem is zodanig dat elementen met zeer vergelijkbare chemische eigenschappen boven elkaar staan. Daarnaast laat de tabel meerdere andere periodieke trends zien, zoals de elektronegativiteit en de ionisatiepotentiaal van elementen.
periodiek systeem

Ontstaan van het periodiek systeem

Het periodiek systeem zoals we die nu kennen is geleidelijk in de loop der tijd ontwikkeld, maar de Russische wetenschapper Dmitri Mendelejev wordt gezien als de grondlegger. In 1869 werd de eerste herkenbare versie van de tabel door hem gepubliceerd. In die tijd probeerden wetenschappers een duidelijk overzicht te krijgen van de elementen die tot dan toe ontdekt waren. Mendelejev toonde in zijn tabel periodieke trends aan en voorspelde hiermee eigenschappen van missende elementen, waarvoor hij gaten in het systeem overliet. Later, toen de desbetreffende elementen werden ontdekt, bleken zijn voorspellingen hoofdzakelijk te kloppen. Sindsdien zijn er vele nieuwe elementen ontdekt of door de mens gesynthetiseerd, waardoor het periodieke systeem van Mendelejev flink is uitgebreid.
periodiek systeem

Indeling van het periodiek systeem: Groepen, perioden en blokken

Het periodiek systeem bestaat uit 18 kolommen, die groepen worden genoemd, en 7 horizontale rijen die periodes worden genoemd. Ook kun je de tabel opdelen in vier rechthoekige blokken: de s-, p-, d- en f-blokken. Elementen uit dezelfde groep hebben de sterkste overeenkomsten in hun chemische eigenschappen. Dit komt doordat ze de dezelfde elektronenconfiguratie in hun buitenste elektronenschil (valentieschil) hebben. Een aantal groepen hebben namen, bijvoorbeeld de alkalimetalen (groep 1) en aardalkalimetalen (groep 2), de halogenen (groep 17) en de edelgassen (groep 18). Die laatste groep, waar onder andere helium (He), neon (Ne) en argon (Ar) toe behoren, kenmerkt zich door elementen met een volle valentieschil (edelgasconfiguratie), waardoor deze nauwelijks reactiviteit vertonen.

De elementen in perioden (rijen) hebben over het algemeen minder chemische overeenkomsten. Alleen de lanthaniden en actiniden uit rij 6 en 7 zijn chemisch sterk aan elkaar verwant, waardoor ze in twee aparte rijen onder de rest van de tabel staan. Binnen één periode en dus ook in het gehele periodiek systeem behoren de elementen die aan de linkerkant staan tot de metalen, en die aan de rechterkant tot de niet-metalen. Een grote meerderheid van de elementen behoort tot de metalen, die worden gekenmerkt door een glimmend oppervlak en het vermogen om elektriciteit te geleiden. Ze kunnen met elkaar legeringen vormen en komen in geladen vorm voor in verbindingen met niet-metalen, zouten genoemd. Niet-metalen zijn vaak kleurloze gassen en elementen kunnen met andere niet-metalen covalente atoombindingen vormen. Elementen als koolstof (C), zuurstof (O) en stikstof (N) zijn bekende niet-metalen.

Ten slotte is het periodiek systeem ook nog op te delen in vier rechthoekige blokken. Elk blok is vernoemd naar de schil waarin het laatste elektron van de elementen uit dat blok zich bevindt (s-, p-, d- en f-blok).

Even tussendoor..

Wij weten hoe belangrijk goede schoolresultaten zijn. Daarom hebben wij al meer dan 5000 leerlingen geholpen, die hun cijfers gemiddeld van een 4.2 naar een 7.1 hebben verbeterd! Denk jij dat jij extra hulp kan gebruiken bij de stof van dit artikel? Boek dan een bijles via de onderstaande knop en boek vooruitgang!
periodiek systeem

Periodieke trends

Periodieke trends die ook uit het periodiek systeem te halen zijn, zijn de elektronegativiteit en de atoomstraal. De elektronegativiteit is een maat voor de neiging van een atoom dat een chemische binding aangaat met een ander atoom, om het gezamenlijke elektronenpaar naar zich toe te trekken. Over het algemeen neemt deze toe van links naar rechts over een periode en neemt deze af van boven naar beneden binnen een groep. De atoomstraal is een maat voor de omvang van een atoom en deze neemt in een periode geleidelijk af van links naar rechts, terwijl hij flink toeneemt van boven naar beneden in een groep. Trends van onder andere de ionisatiepotentiaal, de elektronenconfiguratie en het metallisch karakter zijn ook te vinden in het periodiek systeem.

Nieuwe versie?

Het periodiek systeem is dus een nuttig kader om het chemische gedrag van elementen en moleculen te analyseren, en wordt nog steeds beschouwd als een uiterst waardevolle informatiebron binnen de chemie en andere natuurwetenschappen. In 2012 werden de voorlopig laatste elementen toegevoegd en in 2016 zijn er nog tijdelijke namen vervangen door nieuwe officiële namen. Het is dus vrijwel zeker dat het periodiek systeem in de toekomst nog nieuwe toevoegingen zal krijgen of andere veranderingen zal ondergaan.

Dit artikel...

...Is geschreven door Nick Olrichs.
Wil je bijles van deze docent?

Meer weten?

Deze bronartikels zijn geschreven door docenten van Bijles Aan Huis. Om aan kwaliteitseisen te voldoen, zijn de schrijvers met minimaal een 8 geeindigt voor het desbetreffende vak, of volgen deze een vervolgopleiding die gerelateerd is aan het onderwerp.

Heb je meer vragen over dit onderwerp? Kies een vakkunddige bijlesdocent die jou verder kan helpen!

Meer artikelen en informatie

over scheikunde